اهدای عضو؛ اراده‌ برای بخششی نجات‌بخش

[ad_1]

پیوند عضو، برداشت و انتقال دادن بافت یا عضو به بدن موجود زنده برای ترمیم بافت های آسیب دیده غیرقابل ترمیم یا جایگزینی برای اعضای از کار افتاده است اما در این میان اهدای عضو برای پیوند در کشورهای مختلف جایگاه ویژه ای دارد. به گونه ای که تصمیم اهدای عضو در ایران تا بدانجا اهمیت پیدا کرده که در تقویم رسمی کشورمان ۳۱ فروردین همزمان با سالروز صدور فتوای امام خمینی(ره) در ارتباط با جایز بودن پیوند اعضا به عنوان «روز اهدای عضو، اهدای زندگی» نامگذاری شده است.

شروع پیوند عضو در جهان

در سده دوم پیش از میلاد یک طبیب هندی به نام «ساشروتا» سعی کرد تا پوست بینی بیماری را به‌صورت اتو گراف ترمیم کند که موفقیت آن مشخص نیست. سده ها بعد یک طبیب ایتالیایی موفق شد پیوند اتو گراف را به شکل موفقیت‌آمیز به انجام رساند. او در پیوندهای بعدی تلاش کرد این کار را به‌صورت آلو گراف انجام دهد که همه جراحی‌ها ناموفق بودند. «ادوارد زیروم» نیز در ۱۹۰۵ میلادی در جمهوری چک نخستین پیوند قرنیه را بر روی انسان با موفقیت به انجام رساند. در دهه ۱۹۳۰ میلادی جراح اوکراینی نخستین پیوند از جسد به انسان را انجام داد که با شکست مواجه شد.

همچنین در ۱۹۵۰ میلادی نیز نخستین پیوند کلیه با موفقیت انجام شد. در ۱۹۶۳ میلادی «جیمز هاری» عمل پیوند ریه را از یک جسد به یک بیمار مبتلا به سرطان را به‌خوبی انجام داد. در همان سال نیز یک پیوند کبد انجام شد که موفقیت‌آمیز نبود اما نخستین پیوند قلب توسط جیمز هاری با موفقیت انجام شد و بعد از آن تا به امروز عمل پیوندهای مختلفی در جهان با موفقیت همراه بوده است.

پیوند عضو در ایران

نخستین پیوند عضو در ایران در ۱۳۱۴ خورشیدی در بیمارستان فارابی انجام شد. به این صورت که پیوند قرنیه توسط محمدقلی شمس پدر علم چشم‌پزشکی ایران صورت گرفت اما این پیوند امتداد پیدا نکرد و برای سال‌ها پس‌ از آن انجام نمی‌شد اما دوباره از سر گرفته شد. در آن زمان پرفسور شمس هنوز ریاست این بیمارستان را به عهده نداشت و مثل بسیاری از پیشگامان عرصه علم از جرات و شهامت بسیاری برخوردار بود و تمام تلاش خود را انجام داد تا توانست نخستین عمل پیوند قرنیه را در کشور به ثبت برساند.

پس از آن بود که در ایران پیوند یک عضو حیاتی با پیوند کلیه در ۱۳۴۷ خورشیدی آغاز شد. به این صورت که سید محمد سنادی زاده در بیمارستان نمازی شیراز پیوندی انجام داد. سنادی زاده در خصوص این پیوند عضو می گوید: درست آبان ماه ۱۳۴۷ بود که اولین پیوند کلیه را در بیمارستان نمازی شیراز برای یک مادر ۳۵ ساله به نام «مهری سهرابی» با سه فرزند انجام دادیم و یک کلیه توسط آقای مرزوقی، اقوام درجه دوم این بیمار به این فرد اهدا شد. دهنده کلیه یکی از متهورترین انسان هایی است که باید در پیوند کلیه اسمش ثبت شود، چون نخستین کسی بود که حاضر شد کلیه خود را هدیه کند و این خیلی جالب است. اما این کلیه چندماه بیشتر دوام نیاورد و بدن گیرنده، آن را پس زد. برای دومین بار مادر خانم سهرابی کلیه‌اش را به این گیرنده اهدا کرد و دو سه سالی این کلیه کار کرد تا اینکه من به تهران آمدم و از وضعیتش دیگر خبردار نشدم.

این پیوند عضو آن موقع چندان با استقبال مواجه نشد. گویا برخی افراد می‌گفتند در شرایطی که کودکان در روستاهای دورافتاده از بیماری‌های ساده می‌میرند، پیوند کلیه چه معنایی دارد؟ اما این پیوند سرآغاز فصل جدیدی در پزشکی ایران شد که در چند دهه توانست ایران را به یکی از برترین و موفق‌ترین کشورهای جهان در زمینه پیوند کلیه قرار دهد. سنادی زاده درباره سومین عمل پیوند می گوید: سومین پیوند کلیه که جالب‌ترین پیوند هم بود، از یک جسد صورت گرفت. برای اولین بار در بیمارستان نمازی شیراز پیوند کلیه از یک جسد به گیرنده انجام دادیم و بیماری به نام «حمزه گله زن» ابتدا یک کلیه از مادرش دریافت کرد که بعد از مدتی بدن آن را پس زد، اما برای دومین بار کلیه را از یک جسد گرفت که ۱۷ سال کار کرد. این گیرنده به علت عفونت ریوی در حالی که کلیه کاملاً سالم بود، بعد از سال‌ها فوت کرد.

پس از انقلاب اسلامی و مدتی وقفه، عمل پیوند در ایران از سر گرفته شد و سنادی زاده که قبلاً در آمریکا  عمل پیوند کلیه را شروع کرده و بخش آن را چند سال اداره کرده بود غریبانه و به تنهایی عمل پیوند را با امکانات بسیار ابتدایی در آذر ۱۳۶۲ خورشیدی در بیمارستان شهید مصطفی خمینی و همراه با انجام جراحی‌های مجروحان جنگی شروع کرد. در نخستین عمل، کلیه یک برادر به خواهر ۲۱ ساله او پیوند شد و خوشبختانه کلیه بدون عارضه، فونکسیون رضایت‌بخشی را شروع کرد.

با توجه به افزایش افراد نیازمند پیوند و لزوم پیوندهایی غیر از کلیه مانند قلب و ریه و کبد، لازم بود در جهت استفاده از اعضا قربانیان مرگ مغزی اقداماتی انجام شود. امام خمینی (ره) فتوای مرگ مغزی صادر کردند و این قانون در مجلس شورای اسلامی به تصویب رسید و راه برای انجام انواع پیوندها و گسترش پیوند کلیه هموار شد.

پس از آن نخستین پیوند موفق کبد نیز در ایران در اردیبهشت ۱۳۷۲ خورشیدی از طرف «سید علی ملک حسینی» در دانشگاه علوم پزشکی شیراز انجام شد و از آن زمان، این دانشگاه به عنوان یک مرکز موفق پیوند کبد به فعالیت گسترده خود ادامه داده است. هم اکنون شیراز بزرگ ترین قطب پیوند کبد در کشور است و ۷۵درصد بیماران نیازمند به پیوند کبد از سراسر کشور برای قرار گرفتن در لیست انتظار پیوند کبد به شیراز مراجعه می کنند. یکی از مواردی که سبب شده شیراز قطب پیوند اعضا در خاورمیانه محسوب شود، علاوه بر تلاش شبانه روزی تیم پیوند اعضا و تعداد بالای پیوندها، خدماتی است که به بیماران قبل و بعد از عمل پیوند ارایه می‌شود. بخش پیوند اعضای بیمارستان نمازی شیراز به عنوان نخستین و بزرگترین مرکز در ایران و سومین مرکز پیوند در دنیا، بعد از آمریکا و اسپانیا شناخته شده است.

نخستین پیوند موفق روده باریک در ۱۴ اردیبهشت ۱۳۷۱ خورشیدی به وسیله «ایرج فاضل» در بیمارستان آیت الله طالقانی صورت گرفت و نخستین پیوند موفق قلب در تیر ۱۳۷۲ خورشیدی به وسیله «حسین ماندگار» در بیمارستان شریعتی دانشگاه علوم پزشکی تهران انجام شد. همچنین نخستین پیوند پانکراس را «سامان نیک اقبالیان» در فروردین ۱۳۸۵ خورشیدی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز انجام داد.

فرهنگ اهدای عضو

همواره بنا به فرهنگ و باورهای اجتماعی انواع چالش‌های اخلاقی و عاطفی درباره پیوند اعضای بدن انسان مطرح بوده است و در ایران هم به همین گونه بود تا اینکه فیلم‌ها و سریال‌های تلویزیونی نیز در این ‌باره ساخته و پخش شد که ‌فیلم «بودن یا نبودن» محصول ۱۳۷۷ خورشیدی یکی از آنهاست. همان سال‌ها نخستین جرقه‌های فرهنگی برای دریافت کارت اهدای عضو در زمان حیات نیز شکل گرفت. با این‌ حال در ۱۳۸۴ خورشیدی آمار رضایت برای اهدای عضو در مجموع پنج درصد بود در حالی‌ که امروزه به بیش از ۷۰ درصد رسیده است.

در طول سال های گذشته توجه و کوشش زیادی برای استفاده هرچه بیشتر از ارگان های اهداکنندکان مرگ مغزی برای نجات جان بیماران نیازمند صورت گرفته و امید می رود با ادامه این تلاش ها با موفقیت بیشتری همراه شود.

[ad_2]

Source link

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *